Czy renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu podlega opodatkowaniu?

Czy rentę z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu należy opodatkować? Jeśli tak, to w jakiej wysokości? To zależy od tego, w której „warstwie" została zawarta umowa ubezpieczenia.

Najważniejsze informacje w skrócie

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu wypłacona po raz pierwszy w 2026 roku z ubezpieczenia zaopatrzeniowego podstawowego (Basisversorgung) podlega opodatkowaniu w 84,0 procentach. 16 procent pozostaje zwolnione z podatku.

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z pracowniczego programu emerytalnego (betriebliche Altersvorsorge) zgodnie z § 3 (63) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG) podlega opodatkowaniu w 100 procentach.

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z prywatnego ubezpieczenia na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu podlega opodatkowaniu jedynie w zakresie niskiej części dochodowej (Ertragsanteil). Jej wysokość zależy od tego, kiedy ubezpieczyciel wypłacił rentę po raz pierwszy oraz jak długo trwa maksymalny okres wypłaty. Z powodu kwoty wolnej od podatku (Grundfreibetrag) może się zdarzyć, że nie trzeba płacić żadnego podatku dochodowego.

Czy znają Państwo model trzech warstw?

Od 2005 roku obowiązuje model trzech warstw (3-Schichten-Modell) w zakresie zaopatrzenia emerytalnego. Został on wprowadzony na mocy ustawy o świadczeniach emerytalnych](https://de.wikipedia.org/wiki/Alterseink%C3%BCnftegesetz) (Alterseinkünftegesetz). Od tego czasu liczne różne formy zabezpieczenia emerytalnego (a tym samym również [ubezpieczenie na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu) dzieli się na trzy warstwy. Od przynależności do danej warstwy zależy sposób opodatkowania renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu:

• Warstwa 1 służy zaopatrzeniu podstawowemu (Basisversorgung). Należą do niej emerytury z ustawowego ubezpieczenia emerytalnego (Gesetzliche Rentenversicherung), izb zawodowych wolnych zawodów (Versorgungswerke), rolniczych kas emerytalnych oraz tzw. renty bazowe (Rürup-Rente) oferowane przez prywatnych ubezpieczycieli na życie. Główną cechą tych rent jest to, że nie można ich obciążyć hipoteką, nie podlegają dziedziczeniu, nie są zbywalne ani przenaszalne ani kapitalizowalne. Kolejną wspólną cechą jest to, że składki na nie można odliczyć od podatku, natomiast w zamian renty są opodatkowane dopiero w momencie wypłaty (tzw. opodatkowanie następcze). Jeśli początek wypłaty renty przypada na przykład w 2025 roku, podatek należy zapłacić od 83,5 procenta renty. Odsetek ten jest stopniowo podwyższany dla późniejszych terminów rozpoczęcia wypłaty i osiągnie 100 procent w 2058 roku.

• Warstwa 2 to warstwa kapitałowo finansowanego zabezpieczenia dodatkowego. Należą do niej pracownicze programy emerytalne (betriebliche Altersvorsorge, bAV) oraz tzw. dodatkowe kapitałowo finansowane zabezpieczenie emerytalne na mocy ustawy o majątku emerytalnym (Altersvermögensgesetz), lepiej znane jako „renta Riester" (Riester-Rente). Również w tym przypadku stawiane są określone wymagania wobec produktów – na przykład w przypadku renty Riester tylko niewielka część (30 procent) może zostać pobrana jako kapitał na początku okresu emerytalnego. Zarówno renty z bAV, jak i renty Riester muszą być w fazie wypłaty co do zasady opodatkowane w 100 procentach.

• Warstwa 3 to warstwa prywatnego zabezpieczenia emerytalnego. Stosunkowo niewiele jest tu wymagań państwnych wobec produktów. Składki opłacane są z wynagrodzenia już opodatkowanego, dzięki czemu na przykład renty z prywatnych ubezpieczeń rentowych, a także prywatne ubezpieczenia na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu, podlegają opodatkowaniu jedynie w stosunkowo niewielkiej części – mianowicie w zakresie części dochodowej (Ertragsanteil).

Opodatkowanie renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu

Każda moneta ma dwie strony. Być może nigdzie nie jest to lepiej widoczne niż w zakresie opodatkowania rent z trzech wyżej opisanych, różnych warstw.

Uwaga: Tutaj podajemy jedynie ogólne wskazówki. W indywidualnych kwestiach dotyczących opodatkowania prosimy zasięgnąć porady doradcy podatkowego lub stowarzyszenia pomocy w rozliczeniach podatkowych (Lohnsteuerhilfeverein).

Opodatkowanie renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 1

Renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 1 podlegają opodatkowaniu w tzw. „udziale podatkowym" (Besteuerungsanteil). Udział ten zależy od roku, w którym renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu została po raz pierwszy wypłacona.

W 2026 roku na przykład 84,0 procenta renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu podlega opodatkowaniu według osobistej stawki podatkowej. Ten udział pozostaje stały przez cały okres wypłaty renty. Gdyby renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu rozpoczęła się po raz pierwszy w 2027 roku, udział podatkowy wynosiłby 84,5 procenta.

Udział podatkowy wzrasta dalej o 0,5 procenta rocznie, aż od 2040 roku osiągnie 100 procent. Więcej szczegółów można znaleźć w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG) § 22 nr 1 zd. 3 a aa.

Opodatkowanie renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 2

Jeśli renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu pochodzi z pracowniczego programu emerytalnego, istnieją różne możliwości opodatkowania. Czy Państwa umowa została zawarta w ramach pracowniczego programu emerytalnego, rozpoznają Państwo po tym, że w tym przypadku pracodawca jest ubezpieczającym (Versicherungsnehmer) ubezpieczenia na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu. Państwo są wówczas jedynie osobą ubezpieczoną (versicherte Person).

Jeśli Państwa renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu pochodzi jeszcze ze starej bezpośredniej ubezpieczenia (Direktversicherung) zgodnie z § 40 b ustawy o podatku dochodowym od wynagrodzeń (EKStG) w starej wersji, to renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu jest opodatkowana według części dochodowej (Ertragsanteil). Patrz w tym zakresie poniżej: renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 3.

Jeśli natomiast Państwa renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu pochodzi z nowszego bezpośredniego ubezpieczenia w ramach pracowniczego programu emerytalnego zgodnie z § 3 (63) EStG, to renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu co do zasady podlega opodatkowaniu w pełnej wysokości według osobistej stawki podatkowej.

Opodatkowanie renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 3

Jak wspomniano powyżej, renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 3 podlega opodatkowaniu jedynie w zakresie części dochodowej (Ertragsanteil). Podstawą prawną jest ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (EStG), § 22 nr 1, zd. 3, lit. a, podwójna litera bb, zd. 5.

Ponieważ kwestia opodatkowania według części dochodowej nie jest łatwa do przeanalizowania, poniżej zamieszczamy małą tabelę. Wysokość części renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu, od której należy zapłacić podatek, zależy również od maksymalnego możliwego okresu wypłaty renty.

Pełną listę opodatkowania według części dochodowej można znaleźć w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy o podatku dochodowym (EStDV).

Oznacza to, że 35-letnia osoba w powyższym przykładzie musi zapłacić podatek dochodowy według osobistej stawki podatkowej jedynie od 32 procent renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu. Pozostałe 68 procent jest zwolnione z podatku.

Ponieważ od kwoty podlegającej opodatkowaniu odejmuje się dodatkowo kwotę wolną od podatku (w 2026 roku: 12 348 euro rocznie dla osób samotnych / 12 = 1 029 euro miesięcznie), w praktyce może się okazać, że podatek wynosi 0 euro.

Oczywiście istotne jest również, czy osoba uzyskuje dodatkowe przychody z innych źródeł (np. z najmu i dzierżawy, z pozostałej działalności zarobkowej itp.).

Przypadek szczególny: wyrównanie wsteczne

Jeśli ubezpieczyciel uzna niezdolność do wykonywania zawodu z mocą wsteczną za kilka lat, może dojść do stosunkowo dużej dopłaty. Jak na przykład w przypadku jednego z naszych klientów: Niezdolność do wykonywania zawodu z powodu Post-Covid: Alte Leipziger wypłaca 58 000 euro plus rentę.

Tę kwotę należy opodatkować w roku jej otrzymania. W takiej sytuacji kwota wolna od podatku zostanie zatem na pewno przekroczona.

Dalsze linki

• Zeznanie podatkowe: odliczenie składek na ubezpieczenie na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu
• Umowa łączona: ubezpieczenie na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu plus zabezpieczenie emerytalne?
• Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu a składka na [ubezpieczenie zdrowotne]/ubezpieczenie-zdrowotne-niemczech-gkv-pkv/