Niezdolność do wykonywania zawodu – kiedy się ją stwierdza?

Kiedy uznaje się osobę za niezdolną do wykonywania zawodu – czy wtedy, gdy nie jest już w stanie pracować? Sprawa nie jest tak prosta. Znaczenie ma również to, gdzie dana osoba jest ubezpieczona na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu. Przedstawiamy Państwu różne możliwości.

Najważniejsze informacje w skrócie

Dla państwowego Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalnego (Deutsche Rentenversicherung) mogą Państwo zostać uznani za niezdolnych do wykonywania zawodu wyłącznie wtedy, gdy urodzili się Państwo przed 1961 rokiem.

W izbach zawodowych wolnych zawodów są Państwo z reguły uznawani za niezdolnych do wykonywania zawodu, gdy stan zdrowia uniemożliwia Państwu całkowite wykonywanie swojego zawodu.

W prywatnym ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu są Państwo z reguły uznawani za niezdolnych do wykonywania zawodu, gdy z powodów zdrowotnych mogą Państwo wykonywać ostatnio wykonywaną czynność zawodową jedynie w stopniu nieprzekraczającym 50 procent, przez okres co najmniej 6 miesięcy. Poszczególne taryfy, a przede wszystkim starsze umowy, mogą odbiegać od tych zasad.

---

Kiedy w ustawowym ubezpieczeniu emerytalnym (nadal) uznaje się za niezdolnego do wykonywania zawodu?

Jeżeli urodzili się Państwo po 01.01.1961 roku, czeka Państwa zła wiadomość: nie mają Państwo już prawa do renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z ustawowego ubezpieczenia emerytalnego. Dla państwa osoba taka nie może zatem w ogóle zostać uznana za niezdolną do wykonywania zawodu.

Tylko osoby urodzone przed 02.01.1961 roku mogą jeszcze zgłaszać takie roszczenie. Podstawę prawną stanowi § 240 szóstego kodeksu prawa socjalnego (SGB VI). Zapisano tam:

„Niezdolnymi do wykonywania zawodu są ubezpieczeni, których zdolność do pracy z powodu choroby lub niepełnosprawności w porównaniu ze zdolnością do pracy ubezpieczonych będących w dobrym stanie fizycznym, psychicznym i emocjonalnym, posiadających podobne wykształcenie oraz równoważną wiedzę i umiejętności, spadła do poziomu poniżej sześciu godzin. (…) Nie jest niezdolny do wykonywania zawodu ten, kto może wykonywać odpowiednią czynność przez co najmniej sześć godzin dziennie; przy tym nie należy uwzględniać aktualnej sytuacji na rynku pracy."

Ubezpieczenie emerytalne porównuje Państwa z innymi zdrowymi ubezpieczonymi. Nie mogą Państwo również wykonywać odpowiednich czynności przez sześć godzin dziennie. Za odpowiednie uznaje się zawsze czynności, do których zostali Państwo skutecznie przekwalifikowani.

---

Niezdolność do wykonywania zawodu w izbie zawodowej

Wolni zawody, takie jak architekci, lekarze, farmaceuci, adwokaci, notariusze, doradcy podatkowi i inżynierowie budownictwa, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia w ustawowym ubezpieczeniu emerytalnym. Zamiast tego są członkami izb zawodowych odpowiednich korporacji. Również młodsze osoby mogą zostać uznane za niezdolne do wykonywania zawodu i otrzymywać rentę.

Rentę z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z izby zawodowej wolne zawody otrzymują jednak z reguły tylko wtedy, gdy nie są już w stanie wykonywać swojego zawodu związanego z daną izbą i z tego powodu muszą całkowicie zrezygnować z działalności zawodowej.

Lekarze i adwokaci na przykład muszą być na tyle poważnie dotknięci problemami zdrowotnymi, że muszą zamknąć lub sprzedać swój gabinet lub kancelarię. Dopiero wtedy są uznawani za niezdolnych do wykonywania zawodu w rozumieniu izby zawodowej i mogą otrzymać rentę z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu.

Niezdolność do wykonywania zawodu wcale nie oznacza, że trzeba poruszać się na wózku inwalidzkim.

---

Kiedy w prywatnym ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu uznaje się za niezdolnego do wykonywania zawodu?

W prywatnym ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu obecnie kwestia ta jest uregulowana ustawowo. Podstawę prawną stanowi od 2008 roku § 172 ustawy o umowach ubezpieczenia (VVG). W ustępie 2 zapisano:

„Niezdolnym do wykonywania zawodu jest ten, kto z powodu choroby, uszkodzenia ciała lub ponadprzeciętnego w stosunku do wieku spadku sił nie jest w stanie wykonywać w całości lub częściowo, przewidywalnie na stałe, ostatnio wykonywanego zawodu w takim kształcie, w jakim był on wykonywany bez pogorszenia stanu zdrowia."

W kolejnym ustępie 3 znajduje się podstawa prawna dla abstrakcyjnego przekierowania, które w obecnych warunkach ubezpieczenia praktycznie już nie występuje:

„Jako dodatkowy warunek obowiązku świadczeniowego ubezpieczyciela można uzgodnić, że osoba ubezpieczona nie wykonuje lub nie może wykonywać żadnej innej czynności, do podjęcia której jest zdolna ze względu na swoje wykształcenie i umiejętności i która odpowiada jej dotychczasowej pozycji życiowej."

W prywatnym ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu pytanie, czy dana osoba jest niezdolna do wykonywania zawodu, nie jest zatem ustalane na podstawie grupy porównawczej. Nie obowiązuje również sztywna granica 6 godzin. Nie trzeba również, jak w przypadku izb zawodowych, całkowicie „zawiesić swojego zawodu na kołku".

Ubezpieczyciel BU przygląda się natomiast, jak wyglądały czynności w ostatnim zawodzie w momencie, gdy osoba nie miała jeszcze problemów zdrowotnych. Następnie sprawdza, czy dana osoba jest nadal w stanie wykonywać wówczas wykonywane czynności – z reguły w stopniu co najmniej 50 procent. Jeżeli nie jest to już możliwe, osobę uznaje się za niezdolną do wykonywania zawodu.

Z jednej strony dużą zaletą jest to, że ocena jest indywidualna. Z drugiej strony właśnie to sprawia, że wyjaśnienie, kiedy uznaje się za niezdolnego do wykonywania zawodu, jest tak trudne w przypadku prywatnych ubezpieczycieli. Chcą Państwo dowiedzieć się więcej? Zapraszamy do przeczytania artykułu „Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu: Kiedy jest wypłacana?".

---

Linki uzupełniające

• Kiedy uznaje się za niezdolnego do pracy?
• Kiedy uznaje się za niezdolnego do wykonywania pracy zarobkowej?
• Ile kosztuje ubezpieczenie na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu?