Instytucje ubezpieczeniowe dla wolnych zawodów – obowiązkowe ubezpieczenie dla większości wolnych zawodów

Autor: Jan Scharpenberg • Ekspert ds. emerytur
Stan: 20 lutego 2019

• Instytucje ubezpieczeniowe (Versorgungswerke) wypłacają emerytury z tytułu starości, niezdolności do pracy oraz renty rodzinne dla osób wykonujących wolne zawody.

• Do instytucji ubezpieczeniowej muszą przystąpić wszyscy lekarze (również dentyści i lekarze weterynarii), farmaceuci, architekci, notariusze, adwokaci, doradcy podatkowi, biegli rewidenci, uprawnieni księgowi, inżynierowie oraz psychoterapeuci, którzy są członkami odpowiedniej izby zawodowej.

• Członkowie instytucji ubezpieczeniowej mogą zwrócić się o zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia w ustawowym ubezpieczeniu emerytalnym.

• Poszczególne instytucje ubezpieczeniowe wymagają składek w różnej wysokości. Gwarantowane emerytury są często wyższe niż emerytura z ustawowego ubezpieczenia emerytalnego.

• Świadczenia są wypłalne z rezerw instytucji ubezpieczeniowych, zamiast – jak w przypadku ustawowej emerytury – w systemie repartycyjnym, z bieżących wpłat osób aktywnych zawodowo.

• Należy wyjaśnić, czy Państwo muszą stać się członkiem instytucji ubezpieczeniowej.

• Następnie należy sprawdzić, czy celowe jest zwolnienie z obowiązku ustawowego ubezpieczenia emerytalnego, aby uniknąć podwójnych składek.

• Przy podejmowaniu tej decyzji należy również wziąć pod uwagę wpływ na koszty ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego na emeryturze. Korzystne ubezpieczenie zdrowotne emerytów przysługuje wyłącznie tym, którzy oprócz instytucji ubezpieczeniowej pobierają również ustawową emeryturę.

• W przypadku zwolnienia z obowiązku ustawowego ubezpieczenia emerytalnego wniosek o zwolnienie należy ponownie złożyć przy każdej zmianie miejsca pracy.

Dla których zawodów instytucje ubezpieczeniowe są obowiązkowe?

Instytucje ubezpieczeniowe nie są dobrowolną alternatywą dla ustawowego ubezpieczenia emerytalnego, lecz w większości przypadków stanowią obowiązkowe ubezpieczenie dla wielu zawodów. Zabezpieczają one osoby wykonujące wolne zawody, które są członkami odpowiedniej izby zawodowej. Należą do nich lekarze (również lekarze weterynarii i dentyści), farmaceuci, notariusze, adwokaci, doradcy podatkowi, biegli rewidenci, uprawnieni księgowi, inżynierowie, architekci i psychoterapeuci.

Wraz z przyjęciem do odpowiedniej izby przystąpienie do instytucji ubezpieczeniowej jest automatycznie obowiązkowe. Dotyczy to również członków tych grup zawodowych, którzy są zatrudnieni. Jednocześnie osoby te, jako pracownicy etatowi, podlegają obowiązkowi ustawowego ubezpieczenia emerytalnego.

Aby zatrudnieni dentyści lub adwokaci nie płacili podwójnych składek, mogą oni zwrócić się o zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia emerytalnego. Dotyczy to jednak wyłącznie aktualnego zatrudnienia. Jeżeli na przykład doradca podatkowy zmieni pracodawcę, musi ponownie złożyć wniosek o zwolnienie. Organizacja poszczególnych instytucji ubezpieczeniowych należy do kompetencji krajów związkowych, przy czym mniejsze kraje związkowe są czasem połączone.

Osoby, które muszą zostać członkami, powinny dokładnie dowiedzieć się, która instytucja ubezpieczeniowa jest dla nich właściwa. Dobrym punktem kontaktowym jest strona internetowa Arbeitsgemeinschaft berufsständischer Versorgungseinrichtungen. Można tam wyszukiwać według kraju związkowego lub zawodu.

Od czego zależy wysokość składek?

Wysokość składek jest ustalana indywidualnie przez każdą instytucję ubezpieczeniową. Niektóre pobierają na przykład procent osiągniętego dochodu (często odpowiadający stawce ustawowego ubezpieczenia emerytalnego), inne wymagają określonego udziału w maksymalnej składce ustawowego ubezpieczenia emerytalnego. Jeżeli członek osiąga niskie dochody, składkę można często obniżyć proporcjonalnie do dochodu. Doświadczony lekarz specjalista z dobrze prosperującą własną praktyką płaci zatem więcej niż początkujący lekarz.

W przypadku zatrudnionych członków składka zazwyczaj odpowiada składce ustawowego ubezpieczenia emerytalnego w wysokości 18,6 procent (stan: 2019). Ponadto przysługuje im dopłata pracodawcy do instytucji ubezpieczeniowej (§ 172a SGB VI), odpowiadająca dopłacie do ustawowego ubezpieczenia emerytalnego. W 2019 roku miesięczna maksymalna dopłata w starych krajach związkowych wynosiła około 623 euro, a w nowych krajach związkowych około 572 euro.

Minimalne i maksymalne składki różnią się w zależności od przepisów obowiązujących w poszczególnych instytucjach ubezpieczeniowych. Wiele instytucji zezwala również na dobrowolne wpłaty dodatkowe w celu podwyższenia emerytury. Wpłaty są oprocentowane według stopy technicznej, ponadto instytucje dążą do osiągnięcia dodatkowych zysków.

Gwarantowane emerytury są często wyższe niż w ustawowym ubezpieczeniu emerytalnym. W 2016 roku wynosiły one średnio 2 092 euro miesięcznie. Przedterminowe emerytury od 60. lub 62. roku życia z potrąceniami są możliwe tak samo jak odroczenie emerytury ze skutkiem podwyższenia świadczenia.

Ważne: Członkowie instytucji ubezpieczeniowych nie mają prawa do dopłaty Riester.

Kiedy naliczana jest pełna składka na ubezpieczenie zdrowotne?

Kto po życiu na etacie pobiera ustawową emeryturę, będąc ubezpieczonym w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym, ponosi tylko połowę składki na ubezpieczenie zdrowotne – niezależnie od tego, czy jest obowiązkowo ubezpieczony czy dobrowolnie ubezpieczony. Ustawowe ubezpieczenie emerytalne pokrywa pracodawczy wkład składki zdrowotnej jako dopłatę. Również osoby ubezpieczone prywatnie otrzymują na wniosek tę dopłatę. Składkę na ubezpieczenie pielęgnacyjne wszyscy emeryci opłacają w pełnej wysokości samodzielnie.

Od emerytury z instytucji ubezpieczeniowej osoby ubezpieczone w ustawowym systemie muszą natomiast samodzielnie ponosić pełną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. W 2019 roku wynosiła ona 14,6 procent plus składka dodatkowa odpowiedniej kasy chorych. Osoby ubezpieczone prywatnie również nie otrzymują dopłaty.

Od jakich dalszych dochodów ubezpieczeni emeryci muszą płacić składki na ubezpieczenie zdrowotne, zależy od tego, czy są dobrowolnie ubezpieczeni, czy obowiązkowo ubezpieczeni w ubezpieczeniu zdrowotnym emerytów. Kto pobiera wyłącznie emeryturę z instytucji ubezpieczeniowej, musi ubezpieczyć się dobrowolnie. Wówczas od wszystkich dochodów naliczane są składki na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne, na przykład również od dochodów z najmu lub odsetek.

Emeryci, którzy otrzymują świadczenia zarówno z ustawowego ubezpieczenia emerytalnego, jak i z instytucji ubezpieczeniowej, mogą pod określonymi warunkami zostać obowiązkowo ubezpieczeni w ubezpieczeniu zdrowotnym emerytów. Wówczas składki na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne płacą wyłącznie od ustawowej emerytury i emerytury z instytucji ubezpieczeniowej, nie zaś od innych dochodów. Jest to z reguły znacznie korzystniejsze.

Dla obowiązkowo ubezpieczonych emerytów instytucja ubezpieczeniowa zazwyczaj odprowadza składkę bezpośrednio do kasy chorych. Osoby dobrowolnie ubezpieczone muszą natomiast samodzielnie dokonywać przelewu składki.

Dla branży medialnej właściwa instytucja ubezpieczeniowa prasy nie należy do branżowych instytucji ubezpieczeniowych. Nie zastępuje ona ustawowej kasy emerytalnej, lecz stanowi jedynie dodatkową możliwość prywatnego zabezpieczenia emerytalnego.

W jaki sposób finansują się instytucje ubezpieczeniowe?

W przeciwieństwie do ustawowego ubezpieczenia emerytalnego instytucje ubezpieczeniowe organizują zabezpieczenie emerytalne swoich członków w oparciu o kapitał. Oznacza to, że odkładają i oprocentowują wpłacone składki na rzecz przyszłych emerytów, aby wypłacić je później. Aby przeciwdziałać utrzymującej się niskiej stopie procentowej i zabezpieczyć emerytury, poszczególne instytucje ubezpieczeniowe stosują różne strategie. Niektóre inwestują więcej w fundusze akcyjne, inne rozbudowują swój portfel nieruchomości.

Ponadto podniosły wiek emerytalny do 67 lat i obniżyły stopę techniczną, według której obliczają wewnętrznie oprocentowanie składek. Instytucje ubezpieczeniowe budują również rezerwy, aby stawić czoła długotrwałym niskim stopom procentowym. Mimo to może się zdarzyć, że emerytury w przyszłości będą niższe, jeżeli stopy procentowe pozostaną na niskim poziomie.