Klauzula pracy w niepełnym wymiarze godzin

Klauzula pracy w niepełnym wymiarze godzin w ubezpieczeniu od niezdolności do pracy (Berufsunfähigkeitsversicherung) ma ułatwić osobom pracującym w niepełnym wymiarze godzin udowodnienie swojej niezdolności do wykonywania zawodu. Brzmi to sensownie. Niektóre sformułowania mogą jednak wiązać się również z wadami dla ubezpieczonych.

Najważniejsze informacje

Osoby pracujące w niepełnym wymiarze godzin nie powinny być dyskryminowane w ubezpieczeniu od niezdolności do pracy. Pierwsze próby wprowadzenia klauzuli pracy w niepełnym wymiarze godzin nie przekonały rynku. Niektórzy ubezpieczyciele zmieniali brzmienie swoich klauzul nawet kilkakrotnie.

Dlaczego klauzula pracy w niepełnym wymiarze godzin?

Osoba ubiegająca się o rentę z tytułu niezdolności do pracy musi udowodnić stopień swojej niezdolności. Wskazówką jest liczba godzin, które pracowała przed wystąpieniem ograniczeń zdrowotnych oraz ile jest w stanie pracować po ich wystąpieniu. Nazywa się to podejściem ilościowym.

Przykład: Pielęgniarz pracuje 38,5 godzin tygodniowo w pełnym wymiarze godzin. Aby został uznany za niezdolnego do pracy, musi być na tyle ograniczony, że nie jest w stanie pracować więcej niż 19,25 godzin. Wtedy uważa się go (upraszczając) za niezdolnego do pracy w więcej niż 50 procentach i otrzymuje rentę.

Jego koleżanka, również pielęgniarka, pracuje 20 godzin tygodniowo w niepełnym wymiarze. Aby mogła zostać uznana za niezdolną do pracy, nie może być w stanie pracować więcej niż 10 godzin. Musi więc być silniej ograniczona, aby otrzymać rentę.

To brzmi niesprawiedliwie, tym bardziej że oboje płacą taką samą składkę za swoje ubezpieczenie.

Ponad 19 milionów osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin

Praca w niepełnym wymiarze godzin nie jest zjawiskiem marginalnym — szczególnie wśród kobiet. Według statystyk Federalnej Agencji Pracy w 2018 roku z 15,1 miliona kobiet zatrudnionych z obowiązkiem ubezpieczenia społecznego 7,2 miliona pracowało w niepełnym wymiarze godzin. U mężczyzn z 17,5 miliona tylko 1,9 miliona pracowało w niepełnym wymiarze.

Niezdolność do pracy w niepełnym wymiarze godzin — praktyka

Organizacje konsumenckie, takie jak Verbraucherzentrale NRW, od lat zwracają uwagę na problem osób pracujących w niepełnym wymiarze godzin w ubezpieczeniu od niezdolności do pracy. Najczęstszym powodem odrzucenia wniosków o świadczenie jest nieosiągnięcie 50-procentowego stopnia niezdolności do wykonywania zawodu.

Klauzula pracy w niepełnym wymiarze godzin — przegląd rozwiązań poszczególnych ubezpieczycieli

Klauzula Württembergische

Pierwsza klauzula została wprowadzona latem 2019 roku przez Württembergische Lebensversicherung. Przewiduje ona, że jeśli ubezpieczony zmniejszy wymiar czasu pracy z pełnego na niepełny, w ciągu kolejnych 12 miesięcy jako podstawę oceny przyjmuje się zakres pracy sprzed zmniejszenia.

Potencjalna wada: Klauzula może paradoksalnie działać na niekorzyść ubezpieczonego, jeśli obliczenia procentowe na podstawie pełnego wymiaru pracy dadzą niższy stopień niezdolności niż na podstawie rzeczywistego wymiaru.

Klauzula Condor

Condor Lebensversicherung zaprezentowała swoją klauzulę krótko po Württembergische. Po krytyce wprowadziła poprawioną wersję od 01.01.2020. Zakłada ona, że przy ocenie niezdolności do pracy jako podstawę przyjmuje się najwyższy ustalony w umowie tygodniowy wymiar czasu pracy z okresu trwania ubezpieczenia.

Klauzula LV1871

LV1871 wprowadziła swoją klauzulę w maju 2020 roku, zmodyfikowaną w październiku. Definiuje ona pracę w niepełnym wymiarze jako poniżej 30 godzin tygodniowo, z wyłączeniem uczniów, studentów i praktykantów. Przy ocenie uwzględnia się również opiekę nad dziećmi lub osobami wymagającymi pielęgnacji.

Klauzula Bayerische

Bayerische z października 2020 roku również definiuje pracę w niepełnym wymiarze jako poniżej 30 godzin. Dodatkowo uwzględnia działalność jako gospodyni/gospodarz domowy oraz opiekę nad członkami rodziny wymagającymi pielęgnacji.

Klauzula Volkswohl Bund

Volkswohl Bund z czerwca 2020 roku wymaga konkretnych nie-medycznych powodów przejścia z pełnego na niepełny wymiar. Klauzula nie obejmuje osób samozatrudnionych. Dodatkowo oferuje opcję zmniejszenia renty przy przejściu na niepełny etat i późniejszego jej zwiększenia bez ponownej oceny zdrowotnej.

Klauzula Basler (obecnie Baloise)

Od stycznia 2021 roku Basler oferuje klauzulę, która zniosła sztywną granicę godzinową dla pracowników. Uwzględnia również kilka równoległych zatrudnień w niepełnym wymiarze oraz działalność jako gospodyni/gospodarz domowy.

Klauzula InterRisk

InterRisk (wydanie 12.2020) łączy zatrudnienie w niepełnym wymiarze z prowadzeniem gospodarstwa domowego i traktuje je razem jako zawód.

Klauzula Alte Leipziger

Alte Leipziger z stycznia 2021 roku definiuje pracę w niepełnym wymiarze jako tygodniowy czas pracy krótszy niż porównywalnego pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze — bez podawania konkretnej liczby godzin. Uwzględnia również „działalności mieszane" z kilku zatrudnień w niepełnym wymiarze.

Klauzula CosmosDirekt

CosmosDirekt od stycznia 2021 roku oferuje klauzulę podobną do Württembergische, z zastrzeżeniem, że nie dotyczy osób samozatrudnionych.

Klauzula Provinzial Hannover (VGH)

Provinzial Hannover od stycznia 2021 roku oferuje korzystniejszą ocenę: Jeśli osoba ubezpieczona może wykonywać swoją pracę w niepełnym wymiarze w więcej niż 50 procentach, dodatkowo sprawdza się, czy może pracować 3 lub więcej godzin dziennie. Jeśli nie — otrzymuje świadczenie.

Klauzula HDI

HDI od 01.2021 roku reguluje, który zawód jest decydujący podczas przerwy w pracy. W przypadku przerw (urlop macierzyński, wychowawczy, opieka nad krewnymi itp.) pozostaje ostatnio wykonywany zawód w pełnym wymiarze. Przy długotrwałym przejściu na niepełny wymiar — traktowanym jako trwałe — podstawą jest praca w niepełnym wymiarze.

Klauzula Dialog

Dialog od 01.04.2021 roku oferuje korzystniejszą ocenę dla osób pracujących poniżej 3 godzin dziennie.

Klauzula AXA / DBV / DÄV

AXA od 01.04.2021 roku oferuje klauzulę wyłącznie dla osób zatrudnionych na umowę o pracę. Praca powyżej 6 godzin dziennie nie jest traktowana jako niepełny wymiar. Dodatkowa zasada: Jeśli osoba ubezpieczona może pracować maksymalnie 3 godziny dziennie, uważa się ją za niezdolną do pracy.

Klauzula Generali Deutschland

Generali od 01.04.2021 roku oferuje klauzulę dla „zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin". Świadczenie przysługuje również wtedy, gdy osoba ubezpieczona może wykonywać swoją pracę mniej niż 3 godziny dziennie.

Wnioski

Nawet dwa lata po „wynalezieniu" klauzuli pracy w niepełnym wymiarze godzin wiele pozostawało niedopracowane. Widać to już po tym, jak często klauzule poszczególnych ubezpieczycieli były przepisywane. Klauzula może nie tylko nie przynosić korzyści, ale wręcz działać na niekorzyść ubezpieczonego.

Istnieje już orzecznictwo w tej sprawie: W przypadku tymczasowego przerwania pracy zawodowej wyłącznie z powodów rodzinnych pozostaje — mimo dalszej pracy w niepełnym wymiarze — ostatnio wykonywany zawód w dawnym wymiarze.

Co pozostaje do uregulowania w warunkach ubezpieczenia?

1. Co obowiązuje w przypadku pracy w niepełnym wymiarze podczas tymczasowego przerwania pracy w pełnym wymiarze z innych niż rodzinne lub rynkowe powodów?
2. Co obowiązuje przy świadomym trwałym przejściu z pełnego na niepełny wymiar?
3. Co obowiązuje, gdy osoba ubezpieczona po zawarciu umowy nigdy nie pracowała w pełnym wymiarze, lecz zawsze tylko w niepełnym?

Bez klauzuli obowiązuje zasada 50%: Kto pracuje 4 godziny dziennie, musi być na tyle ograniczony, że nie jest w stanie pracować więcej niż 2 godziny dziennie.

Sensowna jest natomiast opcja zmniejszenia renty i składki przy przejściu na niepełny wymiar oraz późniejszego zwiększenia bez ponownej oceny zdrowotnej — tzw. „opcja dostosowania do pracy w niepełnym wymiarze", jaką oferuje Volkswohl Bund.