Podatek od prywatnych rent — Opodatkowanie prywatnych ubezpieczeń emerytalnych

Do klasyków prywatnego zabezpieczenia emerytalnego należą — nie tylko ze względu na opodatkowanie według części dochodowej — prywatne ubezpieczenia emerytalne. Ubezpieczenie emerytalne jest opodatkowane w taki sam sposób jak wypłata kapitałowego ubezpieczenia na życie, jeśli w przypadku ubezpieczenia emerytalnego z prawem wyboru formy wypłaty ubezpieczający zdecyduje się na jednorazową wypłatę (wypłatę kapitałową).

Natomiast renta dożywotnia jest opodatkowana wyłącznie według części dochodowej.

Kiedy mamy do czynienia z uprzywilejowanym ubezpieczeniem emerytalnym?

Zdaniem administracji skarbowej ubezpieczenie emerytalne z ulgą podatkową w postaci części dochodowej istnieje tylko wtedy, gdy już na początku okresu umowy towarzystwo ubezpieczeniowe przejmuje ryzyko długowieczności. Oznacza to, że już przy zawarciu umowy wysokość gwarantowanej renty dożywotniej zostaje określona jako konkretna kwota pieniężna lub gwarantowany jest konkretny współczynnik. Za pomocą tego współczynnika rentowego wysokość gwarantowanej renty dożywotniej jest obliczana przez pomnożenie z funduszami zgromadzonymi na koniec fazy oszczędzania lub odroczenia.

Wysokość części dochodowej można odczytać z tabeli w ustawie o podatku dochodowym. W przypadku prywatnych ubezpieczeń emerytalnych obowiązuje druga tabela z nagłówkiem: „Rok życia rozpoczęty w momencie rozpoczęcia wypłaty renty".

Przykład: Jeśli osoba uprawniona ma w momencie rozpoczęcia wypłaty renty 63 lata, obowiązuje część dochodowa w wysokości 20 procent. Przy miesięcznej racie dożywotniej w wysokości 500 euro jako dochód w zeznaniu podatkowym należy wykazać jedynie 1 200 euro (12 × 500 × 20 procent).

Zawarcie ubezpieczenia emerytalnego PRZED 1 lipca 2010 r.

W przypadku ubezpieczeń emerytalnych zawartych przed 1 lipca 2010 r. wystarczy, że towarzystwo ubezpieczeniowe przy zawarciu umowy lub w momencie podwyższenia złożyło wystarczająco konkretne podstawy do obliczenia wysokości renty lub współczynnika rentowego. Warunek ten jest również spełniony, gdy założenia rachunkowe przyjęte przy rozpoczęciu umowy do obliczenia renty mogą być zmieniane za zgodą niezależnego powiernika, który sprawdza przesłanki i ich adekwatność.

Zawarcie ubezpieczenia emerytalnego PO 1 lipca 2010 r.

W przypadku umów ubezpieczenia zawartych od 1 lipca 2010 r. nie można mówić o uznawanym podatkowo ubezpieczeniu emerytalnym, jeśli uzgodniony początek wypłaty renty jest odroczony w taki sposób, że średnia długość życia osoby ubezpieczonej jest nieznacznie niedoceniona lub nawet przekroczona. Podatkowo nie budzi natomiast zastrzeżeń sytuacja, gdy okres między uzgodnionym najpóźniejszym rozpoczęciem renty a średnią długością życia przekracza 10 procent pozostałej średniej długości życia w momencie zawarcia umowy. Decydująca jest tabela śmiertelności przyjęta w umowie.

Przykład: Osoba ubezpieczona ma przy zawarciu umowy 30 lat i średnią długość życia wynoszącą 82 lata. Pozostała długość życia wynosi 52 lata, z czego 10 procent to 5,2 roku. Uzgodniony początek renty w wieku 77 lat nie budziłby zastrzeżeń.

Opodatkowanie przy zmianie osoby ubezpieczonej

Osoba ubezpieczona to osoba, na której życie lub zdrowie zostało zawarte ubezpieczenie. Ponieważ od jej indywidualnych właściwości (szczególnie wieku i stanu zdrowia) zależą istotne cechy umowy ubezpieczeniowej, osoba ubezpieczona jest niezmienną podstawą umowy.

Przy zmianie osoby ubezpieczonej, niezależnie od tego czy odpowiednie prawo opcji zostało uzgodnione już przy zawarciu umowy czy nie, z punktu widzenia prawa podatkowego „stara umowa" wygasa i przyjmuje się zawarcie „nowej umowy".

Opodatkowanie ubezpieczenia emerytalnego z prawem wyboru formy wypłaty

W przypadku ubezpieczenia emerytalnego świadczenie ubezpieczeniowe polega zasadniczo na wypłacie dożywotniej renty na wypadek, gdyby osoba ubezpieczona dożyła uzgodnionego rozpoczęcia wypłaty renty.

Do przychodów w rozumieniu przepisów podatkowych zalicza się świadczenie z ubezpieczenia emerytalnego z prawem wyboru formy wypłaty tylko wtedy, gdy NIE jest ono realizowane w formie wypłaty renty. Tak jest w przypadku jednorazowej wypłaty kapitałowej, gdy dokonywanych jest kilka częściowych wypłat lub gdy wypłacane są świadczenia okresowe niespełniające wymagań dotyczących wypłaty renty.

Podatek dochodowy a renta terminowa

Wypłata renty wykluczająca opodatkowanie wymaga uzgodnienia równych lub rosnących świadczeń okresowych na czas nieokreślony, na życie osoby ubezpieczonej (dożywotnia renta dożywotnia).

Renty dożywotnie z umownie uzgodnionym maksymalnym okresem trwania (skrócone renty dożywotnie) oraz świadczenia okresowe, które nie są naliczane na życie, lecz na określony czas (renty terminowe), podlegają natomiast opodatkowaniu.

Okres gwarancji renty musi być krótszy niż wynika z „tabeli śmiertelności"

Renty dożywotnie z umownie uzgodnionym minimalnym okresem trwania (przedłużone renty dożywotnie) podlegają opodatkowaniu tylko wtedy, gdy okres gwarancji renty przekracza zaokrągloną w górę do pełnych lat pozostałą średnią długość życia osoby ubezpieczonej w momencie rozpoczęcia renty.

Decydująca jest tabela śmiertelności przyjęta w momencie zawarcia umowy oraz ukończony rok życia osoby ubezpieczonej w momencie rozpoczęcia renty. Jeśli okres gwarancji renty odpowiada długości życia lub jest krótszy, również dla następcy prawnego (z reguły spadkobiercy) stosuje się opodatkowanie według części dochodowej. Przy tym część dochodowa zastosowana wobec spadkodawcy jest kontynuowana.

Prywatne ubezpieczenia emerytalne jako renta dożywotnia — korzyści podatkowe

Miesięczne wypłaty z prywatnych ubezpieczeń emerytalnych (renta dożywotnia) podlegają co do zasady opodatkowaniu. Jednak opodatkowana część została obniżona poprzez zmianę ustawy o podatku dochodowym ze skutkiem od 2005 roku.

Przykład: Obniżenie opodatkowanej części z 27 do 18 procent w odniesieniu do przejścia na emeryturę w wieku 65 lat. Kolejny przykład: Rozpoczęcie renty w wieku 55 lat (stara część dochodowa 38 procent, od 2005 roku tylko 26 procent).

Regulacja ta dotyczy wszystkich umów, a więc również bieżących wypłat rent. Opodatkowana część jest podzielona na progi, które zależą od wieku w momencie rozpoczęcia renty. Im wcześniej przechodzi się na emeryturę, tym wyższa jest opodatkowana część.

Zmiany w zakresie wydatków specjalnych i składkach na zabezpieczenie emerytalne

Jedynie składki na ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia emerytalne spełniające wymogi dożywotniej renty dożywotniej (tzw. nowa renta bazowa lub renta „Rürup") są odliczalne podatkowo jako wydatki na zabezpieczenie emerytalne. Wymagania: dożywotnia renta najwcześniej od 60. roku życia (dla nowych umów od 2012 r. od ukończonego 62. roku życia), nieobciążalna, niezbywalna, niepodlegająca sprzedaży, nieprzenoszalna i niemożliwa do kapitalizacji.

Podatkowo wspierane są wpłaty składek w fazie oszczędzania na przyszłe dochody emerytalne, a więc również składki na ustawowe ubezpieczenie emerytalne. Począwszy od 2005 roku początkowo 60 procent wydatków na zabezpieczenie jest odliczalnych podatkowo, przy czym wskaźnik ten rośnie corocznie o dwa punkty procentowe do 100 procent w 2025 roku. Łącznie rocznie „brutto" można odliczyć kwotę 20 000 euro (przy wspólnym rozliczeniu 40 000 euro) pomniejszoną o składki pracodawcy na ustawowe ubezpieczenie emerytalne.

W przypadku urzędników państwowych przyjmuje się fikcyjną składkę w celu zapewnienia równego traktowania urzędników i pracowników. Osoby samozatrudnione mogą ubiegać się o odliczenie do pełnej kwoty 20 000 euro (przy wspólnym rozliczeniu 40 000 euro). Do kwot 20 000 euro (przy wspólnym rozliczeniu 40 000 euro) należy jednak zastosować dopuszczalny procent. W 2010 roku odliczeniu podlegało 70 procent tych kwot, czyli maksymalnie 14 000 euro lub 28 000 euro (70 procent z 20 000 euro lub 40 000 euro).

Do 2025 roku procent rośnie corocznie o 2 punkty procentowe, a kwota maksymalna rocznie o 400 euro (lub 800 euro). W 2006 roku było to 62 procent, w 2007 roku 64 procent i tak dalej.

Regulacja do 31 grudnia 2009 r.

Dodatkowo dla ubezpieczeń na wypadek bezrobocia, niezdolności do pracy, choroby, pielęgnacyjnych, od nieszczęśliwych wypadków, OC i na życie obowiązuje specjalna kwota maksymalna w wysokości 2 400 euro rocznie. Jeśli pracodawca opłaca składki zwolnione z podatku na ubezpieczenie zdrowotne pracownika, kwota maksymalna zmniejsza się do 1 500 euro rocznie. W przypadku małżonków każdy z małżonków może skorzystać z obowiązującej dla niego kwoty maksymalnej.

Regulacja od 1 stycznia 2010 r.

Odliczenie składek na ubezpieczenie na życie jako wydatków specjalnych zostało ponownie ograniczone ze skutkiem od 1 stycznia 2010 r. Powód: Poprawione odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne jako wydatków specjalnych.

Podsumowanie: Prywatne ubezpieczenie emerytalne jest w praktyce umową rentową z towarzystwem ubezpieczeniowym. Przy spełnieniu warunków korzysta z preferencji podatkowych, ponieważ opodatkowanie następuje wyłącznie według części dochodowej. Ubezpieczenie emerytalne jest zatem dla wielu osób ważnym składnikiem prywatnego zabezpieczenia emerytalnego.