Luka emerytalna: Jaka emerytura jest mi potrzebna na starość?

To, co przed trzydziestoma laty było jedynie przeczuciem, dziś jest pewnością — ustawowa emerytura nie wystarcza na jesień życia. Wysokość emerytury zależy od lat pracy podlegających obowiązkowi ubezpieczeniowego oraz od osiąganych dochodów. W każdym przypadku miesięczna emerytura jest znacznie niższa od obecnych zarobków. Oznacza to zaciskanie pasa — chyba że zadbali Państwo o prywatne zabezpieczenie emerytalne i zgromadzili majątek, który pozwoli pokryć lukę emerytalną na starość. Ale o jakich kwotach w ogóle mowa? Jaką sumę muszą Państwo oszczędzić na emeryturę z własnej kieszeni, aby móc utrzymać dotychczasowy poziom życia?

Aby utrzymać standard życia z okresu aktywności zawodowej, już osoby młode muszą zająć się swoimi finansami i zabezpieczeniem emerytalnym. Ze względu na zmiany demograficzne składki emerytalne będą w nadchodzących latach rosły, a poziom emerytur — spadał. W 2030 roku poziom emerytur wyniesie prawdopodobnie zaledwie 43 procent, co oznacza, że mimo wielu lat pracy otrzymamy mniej niż połowę dochodu z okresu aktywności zawodowej. Należy przy tym podkreślić, że spełnienie warunków do uzyskania pełnych 43 procent również nie jest oczywiste. Kto nie chce znaleźć się w ubóstwie emerytalnym, nie uniknie prywatnego zabezpieczenia emerytalnego. Ale jak mogą Państwo obliczyć, jakiej emerytury będą potrzebować na starość?

Ile wydaję miesięcznie?

Aby już dziś wiedzieć, jaką lukę emerytalną trzeba będzie w przyszłości zlikwidować, muszą Państwo w pierwszej kolejności znać swoje wydatki. Sporządźcie Państwo przegląd, prowadząc budżet domowy. Nawet jeśli nie są Państwo przyzwyczajeni do notowania poszczególnych wydatków — muszą Państwo wiedzieć, ile miesięcznie wydają na życie, aby móc oszacować potrzeby na emeryturze. Po przejrzeniu decyzji emerytalnej przekonają się Państwo, że prognozowana emerytura nie wystarczy na pokrycie potrzeb.

Ile pieniędzy potrzebuję na starość?

O ile chcą Państwo utrzymać dotychczasowy standard życia, potrzebują Państwo miesięcznie takiej samej kwoty, jaką mają do dyspozycji w okresie aktywności zawodowej. Jeśli na emeryturze mieszkają Państwo we własnym domu, może to być nieco mniej. Jako wartość orientacyjną zaleca się jednak co najmniej 80 procent obecnego dochodu. Rzeczywiste potrzeby finansowe na emeryturze zależą przede wszystkim od Państwa indywidualnej sytuacji życiowej. Mieszkanie w wynajętym lokalu zwiększa potrzeby w porównaniu z mieszkaniem we własnym domu. Należy również uwzględnić rosnące ceny najmu — nikt nie wie, jak rozwinie się rynek czynszów. Jedno jest jednak pewne — mieszkanie nie będzie tańsze. Ale także „własności" nie należy lekceważyć. Własna nieruchomość również kosztuje i należy regularnie tworzyć rezerwy na niezbędne naprawy czy remonty. Oszczędzają Państwo co prawda na czynszu, ale koszty utrzymania nieruchomości spoczywają na Państwu.

Jak długo powinna wystarczyć emerytura?

Zgromadzony na starość majątek powinien w idealnym przypadku wystarczyć do końca życia. Dlatego powinni się Państwo zastanowić, kiedy przejdą na emeryturę i jak długo prawdopodobnie będą musieli żyć ze swoich oszczędności. Jeśli przechodzą Państwo na emeryturę w wieku 65 lat, przed nimi jeszcze około 25–30 lat życia. Proszę policzyć: gdyby zaczęli Państwo pobierać emeryturę od jutra, jak długo wystarczyłyby im emerytura i oszczędności? 25 lat? 35 lat? Odpowiedź z pewnością brzmi „nie" — właśnie dlatego muszą Państwo zająć się zabezpieczeniem emerytalnym i przemyśleć, jaką kwotę potrzebują Państwo na starość.

Na emeryturze po prostu zacisnąć pasa?

Teoretycznie mogłoby to być rozwiązanie. Wystarczy obniżyć standard życia i emerytura wystarczy. To błąd — z trzech powodów: Proszę sprawdzić, z jakich wydatków mogliby Państwo zupełnie zrezygnować. Nie będzie to bardzo duża kwota. Drugie pytanie brzmi, czy naprawdę chcę obniżyć swój standard życia? Czy pracowałem 40 lat po to, by do końca życia ledwo wiązać koniec z końcem? Czy nie chciałbym po pracowitym życiu pozwolić sobie na coś przyjemnego, na przykład dalekie podróże? Może jestem już babcią lub dziadkiem i chciałbym sprawić przyjemność wnukom? Z pewnością wiele potencjalnych oszczędności zostanie szybko „zjedzonych" przez typowe „emerytalne wydatki". A trzeci punkt: być może życie na starość będzie nawet droższe, np. z powodu pobytu w domu opieki. Miesięczne koszty sięgają szybko 3 500–4 500 euro. Mimo świadczeń z ubezpieczenia pielęgnacyjnego oraz ustawowej emerytury powstaje miesięczny deficyt, który musi być pokryty z majątku. A może wolą Państwo, żeby dzieci musiały za Państwa płacić?

Jaka jest wysokość ustawowej emerytury?

Aby obliczyć niezbędną kwotę oszczędności na zabezpieczenie emerytalne, powinni Państwo znać prognozowaną wysokość ustawowej emerytury, określoną na podstawie lat ubezpieczenia. Informacje te można odczytać z corocznej decyzji emerytalnej. Tzw. informację emerytalną (Renteninformation) otrzymują Państwo co roku (od 27. roku życia i po 5 latach opłacania składek) z zakładu ubezpieczeń emerytalnych. Zawiera ona informacje o składzie przyszłej emerytury oraz jej prognozowanej wysokości.

Uwaga: Mowa jest o emeryturze brutto. Składki na ubezpieczenie zdrowotne i pielęgnacyjne oraz podatki muszą zostać jeszcze odliczone!

Aby zrozumieć, jak wyliczana jest ustawowa emerytura, ważne jest pojęcie „emeryt-standardowy" (Eckrentner) i „emerytura przeciętna" (Durchschnittsrente). Emeryt-standardowy to fikcyjna osoba, która przepracowała 45 lat i opłacała składki od przeciętnego wynagrodzenia. Ale nawet standardowa emerytura wyniosła w 2018 roku zaledwie 1 441,35 euro.

Dochód dzielony jest przez tzw. przeciętne wynagrodzenie wszystkich ubezpieczonych emerytalnie. Wysokość przeciętnego wynagrodzenia jest ustalana co roku. W zależności od tego, czy Państwa dochód jest wyższy czy niższy od przeciętnego wynagrodzenia, pracownik otrzymuje tzw. punkty emerytalne (Entgeltpunkte). Jeśli dochód jest niższy od przeciętnego, pracownik otrzymuje punkt mniejszy niż jeden. Jeśli wyższy — punkt większy niż jeden. Aby obliczyć wysokość emerytury, należy pomnożyć punkty wynagrodzeniowe, współczynnik emerytalny i wartość emerytury.

Jak duża jest moja luka emerytalna?

Różnica między ustawową emeryturą (którą mogą Państwo odczytać z decyzji emerytalnej) a miesięcznym dochodem z pracy lub Państwa zapotrzebowaniem emerytalnym jest określana jako luka emerytalna. Portal „Gehalt.de" wskazuje, że trzydziestolatek dysponuje obecnie przeciętnym miesięcznym dochodem netto w wysokości 2 319 euro. Prognozowana emerytura wyniesie około 1 400 euro brutto, co oznacza miesięczną lukę emerytalną w wysokości około 900 euro, jeśli chcemy utrzymać taki sam standard życia jak przed emeryturą.

W skali roku brakuje zatem około 11 000 euro z innych źródeł, aby żyć na takim samym poziomie jak przed emeryturą. Przy 25–30 kolejnych latach życia mówimy o kwocie 275 000–330 000 euro, którą trzeba pokryć obok ustawowej emerytury.

Muszą Państwo zatem liczyć się z luką emerytalną w wysokości około tysiąca euro miesięcznie jako przeciętny zarabiający. Jeśli należą Państwo do osób gorzej zarabiających, problem jest jeszcze bardziej dotkliwy. Jeśli Państwa dochód jest niższy od przeciętnego wynagrodzenia wszystkich ubezpieczonych emerytalnie, za każdy rok otrzymują Państwo mniej niż jeden punkt wynagrodzeniowy. W skali całego życia zawodowego prowadzi to do emerytury poniżej średniej. Wiele osób otrzymuje poniżej 1 000 euro emerytury miesięcznie. Za tę kwotę można z trudem pokryć bieżące potrzeby życiowe — o podróżach, kulturze czy rozrywce nie wspominając.

Ile muszę miesięcznie oszczędzać na emeryturę?

Wysokość miesięcznych oszczędności na spokojną starość zależy od wysokości ustawowej emerytury oraz od Państwa standardu życia i potrzeb. Luka emerytalna pokazuje, ile muszą Państwo samodzielnie odłożyć do momentu przejścia na emeryturę. Jeśli chcą Państwo utrzymać dotychczasowy standard życia, muszą Państwo pokryć lukę emerytalną prywatnymi inwestycjami, takimi jak prywatna renta, plany oszczędnościowe w akcjach czy dochody z wynajmu.

Do obliczenia miesięcznej kwoty oszczędności na starość mogą Państwo skorzystać z kalkulatora zabezpieczenia emerytalnego. Pozwala on szybko ustalić, jaką miesięczną kwotę muszą Państwo odkładać, aby na emeryturze być finansowo zabezpieczonym. O tym, że osobisty plan emerytalny należy ustalić odpowiednio wcześnie i znaleźć opłacalną formę oszczędzania, świadczy następujący przykład.

Załóżmy, że Państwa luka emerytalna wynosi 1 000 euro miesięcznie. Przy okresie oszczędzania wynoszącym 30 lat i równie długim okresie wypłat, przy oprocentowaniu kapitału na poziomie 3 procent, muszą Państwo odkładać na starość 411,99 euro miesięcznie (bez kapitału początkowego). Jeśli rozpoczną Państwo oszczędzanie 10 lat później, kwota ta wzrasta już do 729,44 euro, aby pokryć lukę emerytalną.

Oznacza to, że powinni Państwo odkładać pieniądze na emeryturę możliwie najwcześniej i rozpocząć zabezpieczenie emerytalne tak szybko, jak to możliwe. Należy przy tym szukać możliwości inwestycyjnych, które umożliwiają wystarczające zabezpieczenie emerytalne.

Prywatne zabezpieczenie emerytalne jest nieuniknione

Muszą Państwo zająć się swoją emeryturą. To, co można oczekiwać od państwa, będzie dla przyszłych pokoleń jeszcze mniejsze. Ponieważ długość życia rośnie, a coraz mniej pracowników musi finansować emerytów.

Ostatecznie każdy jest odpowiedzialny za siebie, swoje życie i swoje finanse. Jedno jest pewne: luka emerytalna dotknie każdego, kto nie zadba o prywatne zabezpieczenie. Poza pomocą społeczną nikt nie wkroczy, gdy na starość pojawią się trudności finansowe. Aby do tego nie dopuścić, powinni Państwo odpowiednio wcześnie zająć się zabezpieczeniem emerytalnym i podjąć odpowiednie kroki. Plany oszczędnościowe (w funduszach) i akcje, prywatne renty czy nieruchomości to tylko niektóre z wielu możliwości odkładania pieniędzy na emeryturę. Weźcie Państwo emeryturę w swoje ręce i nie polegajcie na państwie i ustawowej emeryturze. To zresztą jest również to, co samo państwo zaleca — mianowicie prywatne zabezpieczenie.