Opodatkowanie renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu (BU) podlega opodatkowaniu — jednak sposób opodatkowania zależy od tego, w której „warstwie" systemu zabezpieczenia emerytalnego została zawarta umowa.

Najważniejsze informacje w skrócie

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z zabezpieczenia podstawowego (Basisversorgung), wypłacona po raz pierwszy w 2026 roku, musi zostać opodatkowana w 84,0 procentach. 16 procent pozostaje wolne od podatku.

Renta BU z pracowniczego programu emerytalnego zgodnie z § 3 (63) EStG musi zostać opodatkowana w 100 procentach.

Renta z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z prywatnego ubezpieczenia BU podlega opodatkowaniu jedynie w niewielkiej części — tzw. składniku dochodowym (Ertragsanteil). Jego wysokość zależy od tego, kiedy ubezpieczenie po raz pierwszy wypłaca rentę BU oraz jak długo maksymalnie ją wypłaca. Ze względu na kwotę wolną od podatku może się zdarzyć, że w ogóle nie będą Państwo płacić podatku dochodowego.

Model trzech warstw

Od 2005 roku obowiązuje model trzech warstw w zakresie zabezpieczenia emerytalnego, wprowadzony ustawą o opodatkowaniu świadczeń emerytalnych (Alterseinkünftegesetz). Różne formy zabezpieczenia emerytalnego (a tym samym ubezpieczenia na wypadek niezdolności do wykonywania zawodu) dzieli się na trzy warstwy:

• Warstwa 1 — zabezpieczenie podstawowe. Obejmuje emerytury z ustawowego ubezpieczenia emerytalnego, izb zawodowych wolnych zawodów, rolniczych kas emerytalnych oraz tzw. renty bazowe (Rürup-Rente). Składki można odliczyć od podatku, a świadczenia podlegają opodatkowaniu przy wypłacie. W 2026 roku opodatkowaniu podlega 84,0 procent renty.
• Warstwa 2 — dodatkowe zabezpieczenie kapitałowe. Obejmuje pracowniczy program emerytalny (bAV) oraz tzw. „dodatkowe kapitałowe zabezpieczenie emerytalne" (renta Riester). Świadczenia z bAV oraz renty Riester zazwyczaj podlegają opodatkowaniu w 100 procentach.
• Warstwa 3 — prywatne zabezpieczenie emerytalne. Składki opłacane są z już opodatkowanego wynagrodzenia. Renty z prywatnych umów rentowych, a także prywatne renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu, podlegają opodatkowaniu jedynie w stosunkowo niewielkiej części — składniku dochodowym.

Opodatkowanie renty BU z warstwy 1

Renty z tytułu niezdolności do wykonywania zawodu z warstwy 1 podlegają opodatkowaniu tzw. „udziałem opodatkowanym" (Besteuerungsanteil). Udział ten zależy od roku, w którym renta BU została po raz pierwszy wypłacona.

W 2026 roku udział opodatkowany wynosi 84,0 procent renty BU i pozostaje stały przez cały okres wypłaty. W 2027 roku wynosiłby 84,5 procent. Udział opodatkowany rośnie o 0,5 punktu procentowego rocznie, aż do 100 procent w 2040 roku.

Opodatkowanie renty BU z warstwy 2

Jeśli renta BU pochodzi z pracowniczego programu emerytalnego, obowiązują różne możliwości opodatkowania. Czy umowa została zawarta w ramach pracowniczego programu emerytalnego, można rozpoznać po tym, że pracodawca jest ubezpieczającym. Państwo są wtedy jedynie „ubezpieczoną osobą".

Jeśli renta BU pochodzi jeszcze ze starej bezpośredniej umowy ubezpieczeniowej (§ 40 b EKStG w starej wersji), jest opodatkowana składnikiem dochodowym (jak w warstwie 3).

Jeśli natomiast renta BU pochodzi z nowszej bezpośredniej umowy ubezpieczeniowej w ramach pracowniczego programu emerytalnego zgodnie z § 3 (63) EStG, jest zazwyczaj opodatkowana w pełnej wysokości według indywidualnej stawki podatkowej.

Opodatkowanie renty BU z warstwy 3

Jak wspomniano, renta BU z warstwy 3 jest opodatkowana jedynie składnikiem dochodowym. Podstawą prawną jest ustawa o podatku dochodowym (EStG), § 22 nr 1, zdanie 3, litera a, podwójna litera bb, zdanie 5.

Wysokość składnika dochodowego zależy od maksymalnego możliwego okresu wypłaty renty BU:

Przypadek	Składnik dochodowy
Niezdolność w wieku 35 lat, maksymalnie 32 lata renty BU do 67. roku życia	32 procent
Niezdolność w wieku 45 lat, maksymalnie 22 lata renty BU do 67. roku życia	23 procent
Niezdolność w wieku 55 lat, maksymalnie 12 lat renty BU do 67. roku życia	14 procent
Niezdolność w wieku 60 lat, maksymalnie 7 lat renty BU do 67. roku życia	8 procent

Oznacza to, że 35-letnia osoba w powyższym przykładzie musi zapłacić podatek dochodowy jedynie od 32 procent renty BU. Pozostałe 68 procent jest wolne od podatku.

Ponieważ od kwoty podlegającej opodatkowaniu odejmuje się jeszcze kwotę wolną od podatku (w 2026 roku 12.348 euro rocznie dla osób samotnych / 12 = 1.029 euro miesięcznie), w praktyce może to oznaczać brak podatku.

Przypadek szczególny: wsteczna wypłata świadczenia

Jeśli ubezpieczyciel BU uzna niezdolność do wykonywania zawodu wstecznie za kilka lat, może nastąpić stosunkowo duża dopłata. Całą kwotę należy opodatkować w roku jej otrzymania. W takiej sytuacji kwota wolna od podatku zostanie z pewnością przekroczona.